7x27aeh images_1_7 images1_2_8

Din, içinde boyun eğmeyi de barındıran kanun, yol, mezhep, ibadet ve hüküm anlamlarına gelir. Tarihte, dinsiz bir topluma rastlanmamıştır. en ilkelinden en gelişmişine, bütün kavimlerde bir dinin bulunduğu tesbit edilmiştir.

Dinler Tarihi açısından din

bir cemaatin sahip olduğu Kutsal Kitap, Peygamber veya kurucu Tanrı kavramını da genellikle içinde barındıran inanç sistemi, bu sisteme bağlı olarak yapılan ibadet ve yerine getirilmeye çalışılan ahlaki kurallar bütünüdür.

Dinler Tarihi, günümüzde mensubu bulunan veya bulunmayan bütün dinlerin tarihini, inanç, ibadet ve ahlak sistemlerini ve dini kurumlarını tarafsız olarak ele alıp inceleyen bir bilim dalıdır. Bu çerçevede Dinler Tarihinin konusu; insanlık alemindeki tüm dinlerdir.

Dinler Tarihi, Tarihi-Karşılaştırma (tarihsel metod), Fenomenolojik (Tanılayıcı,Deskriptif)  ve Hermenötik (yorum) metotlarını kullanır. Tarihi-karşılaştırma metoduyla derleyip yapısını oluşturduğu fenomenleri (olguları) fenomenolojik metotla tasnif edip sınıflandırır. Daha sonra hermenötik metoda başvurarak bu fenomenlerin yapısını anlayıp yorumlamaya çalışır. Dinler Tarihi, bu işlemler esnasında başka bilimlerin metotlarını da kullanır; filoloji, antropoloji, etnoloji, arkeoloji, mitoloji, sosyoloji ve psikoloji birimlerinin verilerinden faydalanır.


DİNLER TARİHİNE GİRİŞ

   Dinin Lügat ve Terim Anlamı:

1 – İslam’da Din:

Din kelime olarak şu 4 grupta ele alınır:

1-Ceza, mükâfat, hüküm, hesap

Fatiha’da “Mâliki yevmi’d-Din” ayetinde din; Ceza ve Hesap anlamında kullanılmıştır.(Din günün sahibi)

2-İtaat, taat, teslimiyet, hizmet, ibadet

Bakara 132’de “innallâhestafa lekumu’d-Dine” ifadesinde din; şeriat, taat, boyun eğme, ibadet anlamındadır.(Allah sizin için din seçti)

3-Üstün gelme, hakimiyet, zelil kılma, zorlama

Nahl 52’de “lehu’d-dinu vâsiben” burada; Hakimiyet, İtaat anlamındadır. (Din daima O’nundur.)

4-Âdet, yol, kanun,”şeriat”,millet, mezhep

Yusuf 76’da “Mâ kâne liye’huze ehâdu fi dinil meliki” din; şeriat, kanun, yol anlamındadır.

En’âm 161.de millet; din ve millet anlamındadır.

Bunların dışında;  Nizam anlamında da kullanılmıştır.

Bunların dışında; İki tarafı hedef alan anlamları vardır. HK

Allah’a nisbetle: Hâkim olma, itaatı altına alma, hesaba çekme, cezalandırma.

Kula nisbetle: Boyun eğme, itaat, teslim olmadır. Ve bu iki tarafı düzenleyen kanun, nizam, yol,dindir.

2 – Diğer Dinlerde ve Dillerde Din

Farsça’da: Yol, mezhep, âyin, uslûp, tarz anlamlarındadır.

İbranice’de: İbadet, kurban, dua.

 Eski Yunanca’da: (abodath elahim thrioheya) Korku ile karşılık saygı anlamındadır. Uygur Türkleri ‘din’ kelimesini kullandı.(Orta İran’da kullanıldı.)

Latince’de Din: (Religion)  Saygı, itina, titizlik gösterilen şey.

Sanskritçe(Hinduizm): (Dharma)  Din, hakikat, kanun, yol, görev, nizam, doğruluk, fazilet’’ anlamındadır.

Budizm,Çaynizm :Ebedi kanun.

 

-Din Bilimleri Açısından Bir Şeyi “Din” Yapan Hususlar

1-İnsanüstü yüce varlığa inanç (Tanrı, melekler, cinler… vb)

2-Kutsal olanla olmayanı belirleyen hususlar.

3-İbadet, dini âyin ve törenler

4-ilahi bir kaynağa dayandırılan kutsal kitaplar: Ahlaki kanunnameler, metinler

5-Tabiatüstü, insanüstü kutsal varlıklarla ilgili dini duygular(Tövbe, bağlılık, korku, güven)

6-İnsanüstü bir irtibat(Vahiy, ilham, peygamber, dua, niyaz… vb)

7-Bir âlem ve insan görüşü hayat ve ölüm ötesi inancı.

8-Hayat nizamı

9-Cemaat

10-Orijinal bir muhteva taşıması taklit olmaması

11-Siyasi gayelerle ve çıkar için kurulmuş olmaması

Dinler Tarihi Açısından”Din”:

Din, bir cemaatin sahip olduğu, kutsal kitap, peygamber veya kurucu,Tanrı kavramında genellikle içinde bulunduran inanç sistemi, bu sisteme bağlı olarak yaptığı ibadet ve yerine getirmeye çalıştığı ahlâki kurallar bütünüdür.

İslam Bilginlerine Göre “Din”:

Akıl sahibi şuurlu insanları, kendi irade ve arzularıyla hayırlı olan şeylere sevk eden ilahi bir kanundur.

 

2-)TARİH:

Toplumları, milletleri etkileyen olayları zaman ve yer göstererek anlatan;bu olaylar arasındaki sebep-sonuç ilişkilerini gösteren bir bilim dalıdır.

Tarih:Milli duygu ve beraberliğin temelidir.

-Dinler Tarihinin Tarifi:

-Tarihi İncelemelere Göre; Tarih ve filoloji metotlarını kullanarak dinleri doğuş ve gelişmesinden inanç, ibadet, ahlak vb konulara kadar, tarihi seyir içinde inceleyen bilimdir.

1- Karşılaştırmalı İncelemelere göre: Dinlerin diğer dinlerle olan münasebetlerini , benzer, farklı ve ortak hususlarını karşılaştırmalı olarak ele alan bir bilim dalıdır.

 Dinler Tarihinin Konusu: Tarih sahnesinde görülmüş tüm dinlerdir. Hak, bâtıl ayrımı yapmaksızın hem ilahi hem de diğerlerini inceler tek tek dinlerin prensiplerini, onların çıkış ve gelişmelerini konu edinir.

Dinleri çeşitli şekilde  sınıflamak mümkündür.

  • İbn Hazm,Şehristani (Müslüman dinler tarihçileri) Hak dinleri (milel), bâtıl dinleri (nihal) deyimleriyle nitelendirdi.

Dinler Tarihinin Metodu:

  • Tarih, sosyoloji, filolojinin metotlarından da faydalanarak kendine has bir “nitelendirici” karşılaştırmalı, (desktriptif)metodu vardır.
  • Dinler Tarihi, herhangi bir dinin savunmasını üzerine alan teoloji (ilahiyat),kelam gibi bilim dallarından ayrılır ve dinleri oldukları gibi ele alır.

Dinler Tarihinin Diğer Bilimlerle İlgisi:

a)Din Fenomonolojisi: Dinin görünen, dışa akseden yönlerini sistematik olarak inceleyen bilim dalıdır.

Tarihi gelişimi göz önüne almaz, Dini olguları görünen yönleriyle konu edinir.

  • Dini duygu ve bu duyguların tezahürlerinin hemen hemen bütün dünyada birbirine benzediğine işaret eder. Bütün dinlerin aslının ve gayesinin bir olduğunu ispat etmeye çalışır.

b)Din Sosyolojisi: Din-toplum münasebetleri bu münasebetlerden doğan olayları ve dini grupları inceler .(Dinin sosyal hayattaki tezahürlerini konu edinir.)

c)Din Psikolojisi: İnsana ait dini hayatın çeşitli yönleri psikolojik açıdan inceler.Yeni dinin psikolojik yönünü, ferdin dini tecrübesini ve tecrübenin çeşitli tezahürlerini açıklamaya çalışır.

d)Din Felsefesi: Dini felsefi açıdan inceler. Bu alanda çalışanların gayesi; dinin hak veya bâtıl olduğu meselesiyle uğraşmak değil,dini hükümlerin mantığını ortaya koymaktır.

  • Din felsefesini diğer bilimlerden ayıran ondaki hüküm verme özelliğidir.
  • Dinin mahiyetini, insanın dini hakikatlerle alakasını konu edinir.
  • Bir dini savunmak, diğer dinleri iyi bilmeye bağlıdır.

Dinler Tarihi’nin Gelişmesi;

a)İslam Aleminde; Bu konuda ilk kaynak Kuran-ı Kerim’dir. Çünkü ; Kur’anda “ehl-i kitap” deyimi kullanılmakta Yahudilik, Hristiyanlık üzerinde durulmakta,Haniflik, Sabiilik Mecusilik, Putperestlikten de bahsedilmektedir.Bu alanda önceleri “makalat”,”el-firak” türü eserler verilmiş.Daha sonraları “milel-en Nihal” şekline dönüşmüştür.

ÖRNEK:

  • Bağdâdi (el fark beynel-firak)
  • El Bakillâni (el Minel ve’n-Nihal)
  • Şehristâni’nin (El Minel ve’n-Nihal)
  • Gazali’nin (er—Reddü’l Cemil )
  • El Biruni (El-Âsârü’l Bâkıye)’si (karşılaştırılmalı)

b)Batıda ;Max Müller’le başlar.İlk defa Din Bilimleri deyimini kullandı.Dinlerin incelemesini yaparken filoloji’yi anahtar kabul etmişlerdir.Ve ancak dil araştırmaları yoluyla dinin özüne gidileceğini savunmuşlardır.

ÖRNEK;

  • Pettazani, Eliode, Van der(leeuw),R.otto, G.mensehing, J.wach,…vb saymak mümkündür.

c)Ülkemizde; İslam âlemindeki “Milel-Nihal”,”Kasas-ı Enbiya” tarzındaki eserleri tercüme ile başlamıştır.

    Ülkemizde Dinler Tarihi ;

  • Darül Fünun Edebiyat Fakültesi 1874’de Tarihi Umumi ve Din-i Esatiri’l Evvelin dersi konuldu.
  • Meşrutiyetten sonra 1911 “Tarih-i Edyan “ dersi
  • 1918 Medrese-i Süleymaniye’de “Dinler tarihi”
  • 1933 İlahiyat Fakültesinin kapatılmasından sonra; İslam tetkikleri enstitüsün de “Umumi Dinler Tarihi”
  • 1949 Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ile devam etmiştir.

-Çalışmalar-

  • 1878 (Esatır) Şemsettin Sami
  • 1911 (Tarih-i Edyan) Ahmet Mithat Efendi
  • 1922 (Tarih-i Edyan) M. Şemsettin Günaltay
  • 1935(Dinler Tarihi) H.Ömer Budda
  • 1966(Karşılaştırmalı Dinler Tarihi)Mehmet Toplamacıoğlu
  • 1978(Dinler Tarihi) Mehmet Dağ – Hüseyin G. Yurtaydu
  • 1983(Başlangıçtan Günümüze Dinler Tarihi) Ekrem Sarıkçıoğlu

   -BÖLÜM 2-

A)Dinin Kaynağı Hakkında Değişik Görüşler:

Nerede insan varsa, orada din vardır. İnsan hayatı ve insanlık tarihini anlamak dini anlamakla bir tutulmuştur. Dinin kaynağı hakkında,kutsal kitapların vardığı bilgilerin dışında bir bilgi yoktur.Kutsal kitaplar dinin kaynağını ilk insana ve dolayısıyla onu yaratan Allah’a bağlamaktadır.

Edward B. Tylor: Dinin kaynağını “Animizm” olduğunu atalara tapıma, Fetişizm ve Büyü gibi inançların ondan doğduğunu ileri savunmuştur.

Herbert Spencer: İlkel kabile dinlerinin kaynağına korku sonucu “atalara tapınma” olduğu ileri sürer.

E.Durkheim: “Dini hayatın iptidai şekilleri” eserinde dinin kaynağını sosyolojik bir temele dayandırır.

Max Müller: Dinin kaynağını, tabiat olaylarının insanlara verdiği korkudur.Naturizm, bu görüşünü desteklemek için Hinduizm’in kitabı “Vedalara” dayanmıştır.

  • Araştırmalar sonucunda önce bir tek tanrıcılık devresi bulunduğu, sapmaların çok tanrıcılık gibi durumların sonunda ortaya çıktığı ağırlık kazandı. Bu görüşü Eliade’de benimsedi -sonraları Darwincilik görüldü.

B)Dinin Kaynağına İslam’ın Bakışı:

İslam’a göre insanlığın ilk dini “tevhid dinidir”.Dinin kurucusu yüce Allah’tır. Allah kainatı, insanı yaratmıştır, kitaplar ve peygamberler göndermiştir.

  • İslam, diğer dinler arasında, adını kendi kutsal kitabından alan yegane dindir.(Bugün size dininizi ikmal ettim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve din olarak islam’a razı oldum(Maide 3)demektedir.
  • Kuran-ı Kerim’de Hıristiyanlar ve Yahudiler “ehl-i kitap” kabul edilmektedir. Bu dinlerinde asıl orijinal yapılarıyla “İslam çizgisi” içerisinde olduğu açıklanmaktadır.
  • İslam inancına göre dinin kaynağı Vahiy ve Nübüvvet’tir. Vahiy ve Nübüvvet sabittir.

C)Din Duygusunun Kaynağı:

Fıtri’dir. Bunu sonradan kazanılmış korku, ümit veya herhangi bir vesile ile sonradan kazanılmış bir şey olarak görmek yanlıştır.

  • Ebu Hureyre’nin rivayet ettiği bir hadiste:”Her doğan, islam fıtratı üzerine doğar” denilmektedir.

D)İnsan İçin Dinin Lûzumu :

Din insanda beraber varolmuş, insanla beraber varlığını sürdürmüştür.Ve insanla beraber var olacaktır. Monoteizm (Tek Tanrıcılık) dinlerde ön plandadır.

-BÖLÜM  3 –

İLKEL KABİLE DİNLERİ

Kavramlar:

Mana: Tabiatüstü görünmeyen güç

Fetiş: Tabiatüstü güce sahip olan, taşıyıcısına güç veren şeyler.(Muska, Tesbih, Taş… vs )

Tabu: Haram, bir şeyin tabiatüstü ve tehlikeli kudretini belirtir.

Totem: İlkel kabile dinlerinin kendilerine akraba saydığı canlı-cansız her şeydir. Tote, kabilenin büyük atası.(Alamet, İşaret)

Şaman: Ruhlar âlemi ile ilişki kurabilen yetenekli kişiler.

Büyü: Tabiatüstü güçlerin yardımıyla, belli bir gayeye ulaşmak için yapılan iştir.

Ayin: Bir dinin pratiği ile ilgili kurallar ve törenler birliği.

 İlkel Kabile Dinleri Özellikleri:

  • Bir kabileye mahsustur.(O kabilenin ismiyle alınır.)
  • Mahalli’dir.
  • Kutsal kitapları ve yazılı kaynakları yoktur.
  • Yüce Tanrı inancı vardır.
  • Fert, dinin tabii üyesidir.
  • Büyüye ilgi vardır.
  • Kurucusu belli değildir.
  • Ruhun çeşitli şekillerde yaşadığına inanılmaktadır.(Fakat ahiret inancı belli değildir.)

-BÖLÜM  4 –

MİLLİ DİNLER

A)Konfüçyüsçülük: Çin’de görülür.

Çin’de konfiçyonizm ve Taoizm yerli ve milli, Budizm ise dışarıdan gelme ve evrenseldir.

  • Çin’de “Atalar kültü” çok önemlidir.(Her devirde var.)
  • Çin’de “Yıh, Yong” (iyi, kötü) inanışı çok yangındır. Tao: Doğruluk, Yol, Tabii dünya nizamı, dünyanın değiştirilmez kanunlara göre gidişi demektedir.
  • Çin geleceğinde gök tanrı önemli bir yer tutar.

Konfiçyüs’ün hayatı (M.Ö 551-479)

  • Sisteminin temelinde; bütün insanların saadeti için insanın fıtratının iyi olduğuna itimat ve örnek olmanın önemi yatmaktaydı.

-Kutsal Metinler:

Konfiçyüs bütün eski Çin metinlerini gözden geçirdi. Onun gayesi; yönetimle ilgili bilgileri toplamak, sosyal hayat ve törenlerle ilgili hususları bir araya getirmek, yaşayan ahlâk ve geleneklerin devamını sağlamak, böylece atalar kültürüne dayalı Çin medeniyeti ortaya koymaktı.

a)Beş Klasik;

  • Değişiklikler Kitabı: Mistik Ve Metafizik olayları
  • Tarih Kitabı: Tarihi Belge, Doküman, Vesikalar
  • Şiirler Kitabı: 305 muhtelif şarkıyı
  • Törenler Kitabı: Âyin ve merasimlerle ilgili hatıraları
  • İlkbahar ve Sonbahar ve Kayinameleri; İlk ve sonbaharla ilgili yazılı olaylar.

b)Dört Kitap;

(9. yüz yıl’da sung hanedanı bir araya getirdi.)

Yönetici sınıfın eğitiminin temelini oluşturmak için yazıldı.Yönetici; memur alımından, imtihanlarda bu kitaptan faydalanırdı.

  • Konfiçyüsün konuşmaları
  • Mensiyus’un sözleri
  • Orta yol doktrini
  • Büyük bilgi

(Konfiçyüsçülüğün belirli bir inanç sistemi yoktur. Dini teşkilatı yoktur.Tanrı kavramı ve kutsal metinler vardır.)

Tanrı İnancı:

(Konfüçyüsçülük; Konfiçyu)’e dayandırılan, Çin’e ait inanç ve âyinler bütünüdür.

  • Büyük Tanrı, Gök Tanrı, (tien) inancı vardır.
  • Yüce tanrıya hürmet ve ibadet yapılmalıdır.
  • Tanrı yolunda yardımcı olsunlar ve ülkenin her yanında huzuru sağlasınlar diye öğretmenler göndermektedir.
  • O uludur, yücedir, hükmedicidir. Ölmek, dirilmek, şeref ve zenginlik Tanrı’nın taktiridir.Tanrı her şeyi açıkça görür ve bütün işlerde insanlarla beraberdir.

Dersimizin Kaynakları, Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora için Okuma Listesi

1. Günay Tümer-Abdurrahman Küçük, Dinler Tarihi, Ocak Yayınları

2. Şinasi Gündüz (ed.), Yaşayan Dünya Dinleri, DİB Yayınları

3. Mahmut Aydın, Anahatlarıyla Dinler Tarihi, Ensar Yayınları

4. Baki Adam (ed.), Dinler Tarihi, Grafiker Yayınları

5. Ekrem Sarıkçıoğlu, Başlangıçtan Günümüze Dinler Tarihi, Kardelen Kitapevi

6. Mary P. Fisher, Living Religions, Pearson Education

7. Lewis M. Hopfe-Mark R. Woodward, Religions of the World, Pearson Education

8. Warren Matthews, World Religions, Wadsworth.

9. Mustafa Alıcı, Dinler Tarihinin Batılı Öncüleri, İz yayıncılık.

10. Kürşat Demirci, Dinler Tarihinin Meseleleri, İnsan Yayınları.

11. Fuat Aydın, Dinleri Tarihleriyle Okumak, Ensar Neşriyat.

12. Ali İsra Güngör, Hıristiyanlıkta Evanjelik Hareket, Berikan Yayınları.

13. Ahmet Hikmet Eroğlu, Ökümenizm ve Fener Patrikhanesi, Aziz Andaç.

14. Ahmet Hikmet Eroğlu, Osmanlı Devleti’nde Yahudiler, Berikan Yayınları.

15. Fatih Kesler, Kuran-ı Kerim’de Yahudiler ve Hıristiyanlar, TDV Yayınları.

16. Levent Öztürk, İslam Toplumunda Hristiyanlar, Ensar Neşriyat.

17. Bernard Lewis, İslam Dünyasında Yahudiler, İmge.

18. Salime Leyla Gürkan, Yahudilik, İSAM.

19. Mustafa Bıyık, Armagedon ve Tanrı Krallığı, Aziz Andaç.

20. Mehmet Alıcı, Kadim İranda Din, Ayışığı Yayınları.

21. Resul Çatalbaş, Radikal Reformistler: Hıristiyanlıkta Anabaptist Hareket, Berikan.

22. Günay Tümer, Hıristiyanlıkta ve İslamda Hz.Meryem, TDV.

23. Mustafa Erdem, Hz. Adem, TDV.

24. Yaşar Kutluay, İslam ve Yahudi Mezhepleri, Anka Yayınları.

25. Abdurrahman Küçük, Dönmeler Tarihi, Berikan.

26. Mehmet Aydın, Müslümanların Hristiyanlara Karşı Yazdığı Reddiyeler, TDV.

27. Nuh Arslantaş, Yahudilere Göre İslamiyet ve Hz. Muhammed, İz.

28. Kollektif, Asrımızda Hristiyan Müslüman Münasebetleri, Ensar.

29. Süleyman Turan-Emine Battal, Dünya Dinlerinde Kutsal Metinler, STS Yayınları.

30.